De fabriek

Steenfabriek Sterrewaard

Sterrewaard-stenen worden geproduceerd in de hypermoderne steenpers van Rijswaard. De steenpers werd in 2013 in gebruik genomen en draait nu zeven dagen per week op volle toeren.

Dankzij dit continuproces kan de steenpers 148 miljoen bakstenen per jaar produceren. Van onze medewerkers vraagt het dat zij in twee ploegen werken. Omdat het productieproces volledig is geautomatiseerd kan de fabriek met acht medewerkers per ploeg op volle kracht draaien.

Het doorlopende productieproces biedt echter nog een groot voordeel. We maken nu optimaal gebruik van de ingezette energie.

Het bakproces

Sterrewaard gaat alleen voor bakstenen van de hoogste kwaliteit. De klei moet hiervoor aardig wat stappen doorlopen. Het productieproces bestaat uit zes fasen:

  • klei winnen
  • voorbewerken
  • droogproces
  • stoken
  • bakken
  • controleren, sorteren, transporteren

Na 10 dagen heeft de klei alle stadia doorlopen. Daarna krijgen de stenen een plaatsje op het tasveld, zodat zij – bij binnenkomende orders – snel kunnen worden uitgeleverd.

Grondstof baksteen

Voor de Sterrewaard-collectie is alleen de fijnste en zuiverste klei goed genoeg. We gaan hiervoor onder andere naar de kleigroeves in het Westerwald in Koblenz en de uiterwaarden van de grote Nederlandse rivieren. Omdat we de klei uit verschillende gebieden halen, ontstaat een homogene grondstof. Hier schuilt de garantie voor stabiele kleuren en vormen.

Klei in meerdere kleuren

Voor de Sterrewaard-collectie gebruiken we drie soorten klei. De bronsbruine (kalkhoudende) klei wordt gebruikt voor de vervaardiging van gele stenen. Roodbruine ijzerhoudende klei vormt de basis voor roodkleurige stenen en naturel klei voor naturel gekleurde stenen.

Opslag op de kleibult

Vanaf de kleiwinningsgebieden arriveert de klei per schip in de haven van Rijswaard. De klei is dan nog lang niet klaar voor gebruik. Ze wordt in een horizontale laag op de kleibult gestort, waar de verschillende lagen zorgen voor de uiteindelijke samenstelling van de klei. Met proefboringen houden we deze samenstelling nauwlettend in de gaten. Heeft de klei de beoogde kwaliteit, dan wordt deze diagonaal afgegraven en is hij klaar voor het productieproces.

De klei voorbewerken

In de ‘menger’ wordt de klei vermengd met water en mangaan of kalk. Het water voorkomt stofvorming tijdens het mengproces. Mangaan en kalk beïnvloeden de kleur. Hierna gaat de klei naar de kollergang, waarin alle oneffenheidjes zoals steentjes worden vermalen. De klei verlaat de kollergang via kleine gaatjes, waardoor hij er in de vorm van worstjes uitkomt. In een wals wordt de klei voor de tweede keer vermalen en dan gaat hij naar de kleikelder.

Kleikelder

De kleikelder is behoorlijk uniek. Naast Rijswaard is er nog één steenfabriek die ook een kleikelder heeft. Toch levert de kelder een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van de klei. Hier wordt de klei nog eens laag voor laag opgeslagen en opnieuw gehomogeniseerd. Nu is de klei klaar voor het productieproces.

Vormgeving

In de productiehal wordt de klei smeuïg gemaakt met water. Het druiperige mengsel wordt overgebracht naar de vormbakken, waarin tevoren een laagje zand is aangebracht. Dankzij dit zandlaagje gaat de klei er later weer gemakkelijk uit. De overtollige wordt afgestreken en daarna heeft de klei de vorm van een steen.

Omkeren en drogen

De vormbakken worden afgedekt met een droogplank en daarna gedraaid. De stenen liggen nu op de droogplaat, waarop ze op drogerijkarren naar de droogkamers worden getransporteerd. De vormbakken worden gespoeld en klaargemaakt voor de volgende persgang. Het spoelwater wordt naar de waterzuiveringsinstallatie van de Rijswaard afgevoerd.

Handvormstenen

Bij handvormstenen wordt de klei niet nat, maar in hompen in de bakken gelegd. De machine ‘smijt’ ze als het ware in de bakken. De grillige vormen die hierdoor ontstaan, bezorgen de handvormsteen zijn speciale charme. De overtollige klei wordt met een draad afgesneden. Het droogproces gaat hetzelfde als bij de vormbakstenen.

Elke droogkamer biedt ruimte aan ruim 80.600 stenen. Rotomixairs (ventilators, die draaien op de restwarmte van de tunneloven, drogen de stenen in minimaal 48 uur. De droogtijd verschilt per steensoort. Na het drogen zijn de stenen 6% kleiner (‘droogkrimp’).

Zetmachine

Na het droogproces worden de stenen in rijen klaargezet voor de zetmachine. Volgens een vast patroon gaan ze naar de zetband. Deze stapelt de stenen op de tunnelovenwagens.

Stoken

Het verwarmen van de stenen gebeurt geleidelijk. In de voorverwarmer worden de stenen verwarmd tot ongeveer 180°C. Bij deze temperatuur verdwijnt het laatste vocht en kan het bakproces. Op volgeladen tunnelovenwagens rijden de stenen de 215 meter lange tunneloven in. In een tempo van ongeveer een kwart ovenwagen per half uur leggen ze het hele parcours af.

Het bakproces

De tunneloven kan op elke temperatuur worden ingesteld. Gele stenen worden gebakken op 1080°C, rode op 1060°C en mangaankleurige op 1050°C. Om deze reden bakken we altijd één steenkleur tegelijk. Als de maximale temperatuur is bereikt, begint de snelkoeling. Met extra ventilatie loopt de temperatuur snel terug naar ca 620°C. De warme lucht die hierbij vrijkomt, gaat naar de drogerij. Daarna moeten de stenen langzaam afkoelen. Pas na enkele dagen verlaat de wagen de oven. Een cyclus bestaat uit 40 wagens, wat neerkomt op 1 miljoen stenen.

Alles computergestuurd

Het bakproces gebeurt volledig computergestuurd. Ook als er geen medewerkers aanwezig zijn, gaat het proces gewoon door. Het systeem doet ook verslag van het proces. Relevante gegevens worden gemeld via de beeldschermen. Zelfs het energieverbruik wordt doorgegeven. Zo weten we dat voor het stoken van 1000 stenen slechts 87 m3 gas nodig is. WKK’s zetten de vrijgekomen warmte om in energie.

Eindcontrole

Om de kwaliteit te garanderen, neemt het laboratorium van Rijswaard regelmatig proefmonsters. Ze controleert hiervan de wateropname, de maatvoering en de kleur, geheel volgens de CE-klassering. Ook externe partijen controleren de kwaliteit. Zo weten we zeker dat de stenen de hoogste kwaliteit hebben.

Transport

Vanaf de ovenwagens worden de stenen op pallets gestapeld, verpakt in krimpfolie en voorzien van een unieke codering. Op de tasvelden worden ze overzichtelijk gesorteerd, zodat ze bij bestellingen vlot kunnen worden uitgeleverd. Pallets die bestemd zijn voor Engeland, worden ook gebandaleerd. De meeste stenen worden per vrachtwagen vervoerd, enkele Engelse bestellingen gaan per boot.